door Dr. Sam Ward et al – MediQuality
“Wij onderschrijven zonder voorbehoud het belang van het onderzoeksrapport. Maar wij willen dit rapport in perspectief plaatsen met de reeds bekende wetenschappelijke gegevens, omdat wij deze kritische reflectie en kadering niet hebben teruggevonden in de publieke informatiekanalen”, aldus de zeven Belgische deskundigen.
Sinds het mechanisme waarmee het virus de gastheercel binnendringt via twee eiwitten (ACE2 en TMPRSS2) is opgehelderd, heeft de impact van COVID-19 op de mannelijke voortplanting natuurlijk enorme belangstelling gewekt (Hoffmann M, et al. Cell. 2020 Apr 16;181(2):271-280.e8). Deze eiwitten komen tot expressie in veel verschillende orgaansystemen, waaronder de testikels, waar de expressie van ACE2 is waargenomen in de Sertoli-cellen, een celpopulatie die de spermatogenese ondersteunt, de spermatogonia en de Leydig-cellen, die verantwoordelijk zijn voor de productie van testosteron (Wang et al. Cell. 2020 Apr 9;9(4):920).
Aangezien SARS-CoV-2 de cellen van de testikels kan infecteren, is het gerechtvaardigd om bezorgd te zijn over de overdracht van het virus via andere wegen (seksuele overdracht) en de langetermijngevolgen voor de voortplanting bij mannen. In talrijke studies werden echter geen virusdeeltjes aangetroffen in de testikels van de meeste geïnfecteerde of herstellende patiënten (Achua et al. World J Mens Health. 2020;38:e56,Yang et al. Eur Urol Focus. 2020 Sep 15;6(5):1124-1129, Pan et al. 2019. Fertil Steril. 2020). Hoewel het niet zeker is of SARS-CoV-2 via sperma kan worden overgedragen, kan het binnendringen van SARS-CoV-2 in de structuren van het mannelijke voortplantingsstelsel ook gevolgen hebben voor de spermatogenese en de mannelijke voortplantingsfunctie.
Het geciteerde bericht betreft slechts een rapport met voorlopige conclusies en geen peer-reviewed onderzoeksrapport, wat de beoordeling van de kwaliteit in het gedrang brengt. Bovendien betreft het een zeer kleine groep patiënten (26 patiënten). Opvallend is het ontbreken van een controlegroep of gegevens van vóór de COVID-infectie, en de opname van patiënten tussen 35 en 70 jaar, wat slechts gedeeltelijk overeenkomt met de jonge populatie die we normaal gesproken tegenkomen voor een spermaanalyse.
Direct of indirect effect?
Dat een klinisch duidelijke COVID-infectie invloed heeft op de kwaliteit van het sperma was al bekend uit vergelijkbare studies, waarin ook bleek dat de ernst van het klinische beeld verband hield met de ernst van de afwijking in de kwaliteit van het sperma (Holtmann et al. Fertilizer Sterilizer. 2020 Aug;114(2):233-238. en Li et al. EClinicalMedicine. 2020 Oct 23:100604). Dit zou kunnen wijzen op een algemeen ontstekingsbeeld, zoals dat ook bij andere vormen van virale orchitis wordt gezien, en waarvan de tekenen inderdaad zichtbaar zijn in de testikels van COVID-patiënten die zijn overleden (Yang et al. Eur Urol Focus. 2020 Sep 15;6(5):1124-1129, Li et al. EClinicalMedicine. 2020 Oct 23:100604, Achua et al. World J Mens Health. 2020;38:e56.). Het is dus helemaal niet duidelijk of de effecten van COVID op de vruchtbaarheid groter zijn dan bijvoorbeeld die van een ernstige griep met koorts.
Gezien de huidige gegevens is elke vorm van conclusie voorbarig en is waakzaamheid geboden. Het is nuttig om informatie te delen en het debat te voeden, maar het is evenzeer nuttig om de beperkingen van de gegevens te vermelden: in de publieke media wordt bijvoorbeeld niet vermeld dat een lichte infectie geen invloed lijkt te hebben op de kwaliteit van het sperma (Holtmann et al. Fertilizer Sterilizer. 2020 Aug;114(2):233-238.), of dat een dergelijk beeld niet abnormaal is en in veel gevallen omkeerbaar is bij klinische virale infecties met andere bekende virussen.
Er is grootschalig populatietesten nodig met betrekking tot SARS-CoV-2 en spermaanalyses, zowel bij symptomatische mannen met een breed spectrum aan ernst van COVID-19 als bij asymptomatische mannen, voordat we beter kunnen begrijpen of seksuele overdracht kan plaatsvinden en de effecten van SARS-CoV-2 op de spermaparameters duidelijk kunnen vaststellen. Longitudinale follow-up van patiënten vóór, tijdens en na klinische infectie met het coronavirus zou helpen om de omkeerbaarheid van de resultaten te analyseren.
Over de experts
Dr. Sam Ward, uroloog, Vruchtbaarheidscentrum van de Sint-Janskliniek, Brussel
Prof. Dr. Maarten Albersen, uroloog, UZ Leuven
Prof. Dr. Dr. Guy T’sjoen, endocrinoloog, UZ Gent
Prof. Dr. Dirk Vanderschueren, endocrinoloog, UZ Leuven
Prof. Dr. Frank Claessens, onderzoeksverantwoordelijke bij het Laboratorium voor Moleculaire Endocrinologie, KULeuven